NAPARDAS dagiti addangmi ken adingko a nangunor iti nasamek a desdes. Nasapa pay. Nalamiis ti nasapa nga angin. Hustonto no magtengta, kinuna ni Joesen. Awitna ti beinte dos a riple ni *daddy.* Nagdadakkel dagiti dalag idiay, impangasna. Nakitam koma ‘tay inyawidko idi lawasna; kasla luppo, manong! Kasangsangpetko idi bigat-kalman manipud idiay Manila. Adut’ inyawidko a bala ket naregget ti kabsatko a mangipakita iti pagpalpaltoganna iti dalag a kanayon met a dardarepdepek iti kaaddak iti siudad. Kasla nabayag unayen daydi isasangpetko idi Semana ket nagumaak kadagiti bigat a panagpalpaltogmi iti bukana. Pudno nga adu dagiti kayatko nga ikuyog iti siudad: ngem kasano nga ibungonmo dagiti saguday ti bigbigat ti Vintar: dagiti naulimek a desdes ken samek, dagiti pinagayan a pagay-ayaman ti linnaaw ken init? Dagitoy ti ar-arapaapek idiay Cubao, no magmagnaak iti Coliseum wenno lumablabasak kadagiti pagsinean a pagtutumpongan dagiti tattao nga awan masnop nga aramidenda no saan nga agmulagat iti uneg ti pagsinean. Kunak a no mabalin la koma ti agawid iti kasta laeng, ania ketdin, uray ket ngata linawas nga agawidak. Ngem, apo, unayen, aya, ti rigat ti agbiahe: agpatnag ti De Leon iti dalan, isu nga an-anusakon ti agawid iti kas ita. Nadanonmi ti kinawayanan. Adda dagiti rumkuas a pagaw. Rumanipak dagiti nawasnay ken nangato a kawayan iti iduduklos ti angin. Dagiti laeng arimpadekmi ti nangburak iti nasapa nga ulimek. Billit ken babassit nga ayup ti nangparnuay kadagiti daddumna a singa; mabalin nga ur-urayen pay laeng dagiti dadduma ti isisingising ti init tapno biagenda dagiti matmaturog a lasag. Ah, ngem idiay, kinuna ti panunotko, bigat, kunam ngem dimo pulos ikankano ti init. Agpupudot dagiti mapan iti opisina ta naperdi ti *aircon* ti bus wenno awan taksi ket kasta unay ti pudot. Magnada a kasla dida magteng ti pagurayan iti bus; maupayda ket dida ammo no apay. Main-inutda a matay iti kaawan ti angin ta ti angin a langlang-abenda, pasig nga asngaw ti gasolina ken rugit dagiti paktoria. Awan angin idiay…. Idi malabsanmi ti kasamekan, limtuaden ti init ket apagapaman a napamalangaak iti naisangsangayan a buya iti sanguanak: dagiti maris ti arapaapko, dandani nayesngawko, ta pudno a dagitoy ti saanko a nakitkita idiay, dagiti kasta unay bengbengna a bulong a nalnaawan a kas kadagiti ruot ket diak napupuotan, nalagipko ti kinuna ti maysa nga ubing pay a mannaniw: *“With leaflets, spread this: mimosa pudica is wet with morning dew.”* Kastoy ngata met ti naidumduma a riknana a nakakita iti bigat: ti di mapengdan a timek ni mannaniw iti barukong. Nayaplag iti daga ti nasapa nga init. Timmayok ti maysa a billit  ket kasla sinagid dagiti payakna ti pingping ti agriingen a tangatang. Kasla adda sullat ti karabukobko iti pannakaimatangko iti daytoy. Diak napupuotan nga adayon ti kabsatko ket sa laeng nadlawko a kumamkamakamak idi agsardeng ken tumaliaw. Binuyanak iti nagtakderanna a dakkel a bato. Ne, ket saanta a madanon, a! kinunana a sirurupanget. Nagnakami manen; nalawagen dagiti bakrang dagiti bantay idi madanonmi ti bukana. Ditoy ti pagpaltoganmi iti dalag. Nainayad ngem alisto dagiti tignay ti kabsatko; pudno a nasanayen. Manipud idi mauma nga agadal, kanayon metten ti iruruarna a mapan agpaltog, aglugan iti motorsiklo ni *daddy,* iti kasta, saan met unay a masikoran dagiti dadakkelmi kenkuana nupay adda bassit dida pagkikinnaawatan maipapan iti panagadalna. Ngem naliwliwa ketdi, ket kasla nalipatan met da *daddy* ken *mommy* ti rikutda kenkuana. Immisemak a nakalagip iti nasapa nga isasalogmi. Naimbag ta adda napanan ni *daddy* ta dinto ket nagmotorkami koma manen. Diak unay kayat ti motor ta saanmo a madlaw ti aglawlawmo: no magnaka, naim-imbag nga adayo. Isu nga ita, kasla diak mamati iti buya ti aglawlawko: saan a kas idi naglugankami iti motor ket saanko a maimatangan dagiti buya ti nasapa a bigat. Makasuron met ni Joesen. Nagin-inayad a nagrukob iti linged ti natuang a kayo. Iti babami, natalna ti danum; naimatangak ti langit ken sumagmamano a billit a rikus a rikus. Imsimpa ni Joesen ti paltog ket siniripko met ti danum a lumtawan ti dalag. Adda makitam? inyarasaasko. Agurayka pay bassit, dandani ‘tattan, kinunana. Saanna nga insina dagiti matana iti danum. Sinubliak ti danum; kasla sarming ti kinatalna ti karayan. Iti likudanmi, naulimek pay laeng dagiti billit; no maminsan, adda iriag ti perperroka ngem uray daytoy, mapukaw kadagiti nagkakamang a rawis dagiti kayo. Pasdek met dagitoy, napanunotko; pasdek ngem saan a landok ken semento; pasdek ti angin ken tudo ken panawen. Ket uray kaano man, saanto a marpuog dagitoy; maangolto amin dagiti biag ditoy daga ngem natangigto pay laeng dagitoy. Mapanka idiay siudad; makitam dagiti agsisinnimpungol a pasdek a kunam la no limmandok aminen dagiti kayo ta awan makitam a kayo idiay, awan, pinukanda aminen tapno adda pagtakderan dagiti pasdek a kasla kangatoda ti Torre ti Babel. Agluganka iti *elevator* tapno magtengmo ti tuktok. Ket no mabisinka, adda met ti *vendo machine.* No adda la ketdi sensilio, mabalin ti *sandwic*h ken *softdrink.* Magnaka iti pasilio; labasam dagiti nakaserra a kuarto. Mangngegmo dagiti tattao iti uneg ngem dimo ida makita. Agkiriring dagiti telepono; matimudmo ti timek; artipisial, Ingles, ngem *carabao English* met a kas kunada. Nagawit iti *briefcase* wenno *attaché cas*e dagiti masabatmo: dekorbatada amin. Agat-*aircon*, agat-Hilton a dimo ammo. Makitam ti kasla nakalanglangto a mula iti maysa a suli; ngem gayam plastik. Ket iti apagkanito, mapanunotmo laengen nga awan ti kas iti nakairuaman—kaguram dayta artipisial a lamiis, artipisial a mula, artipisial a timek.... Naklaatak iti kanalbuong ti beinte dos. Nanalpaak ti bala iti danum. Timmakderak ket nakitak ti mangin-inuten a lumned a dalag. Dakkel, aya? Agarup diak makapagsao iti pannakakigtotko. Naguksob ni Joesen, nagdardaras a simmalog iti teppang. Pagatsiket ti danum ngem uray la nagkiet ni Joesen iti lamiis. Bimmatok. Kasta unay ti isemna idi ibatona ti dakkel a dalag iti igid ti karayan. Naburbor ti ulona iti bala. Pudno a *sharpshooter*-ka, aya! Diak napengdan ti ilemko kenkuana bayat ti panangmingmingko iti napaltoganna. Idi makabado, nangaramid iti ubon a pangbitibitanna iti dalag. Inkasak ti paltog ket nagnakami a nagpasurong. Nalamiis pay laeng ti igid ti karayan. Nalamlamiis pay ti pul-oy nga aggapu iti pinagayan iti ballasiw ti karayan. Nagsimpakami iti batog ti maysa a ramek. Ditoy ti nakakitaak iti an-anakan idi naminsan, kinuna ni Joesen. Dimo la kaasianen, insungbatko. Inwarasko ti panagkitak iti lawlaw ti ramek. Pudno a mabalin a paglang-ayanda ditoy, napanunotko. Kasla simmin-aw pay ti danum idi tuparen ti init-bigat. Immangesak iti dakkel ket nagsimpaak. Pinadasko a sinirig ti timpaw a lumot: hushusto, nakunak. Nabayag bassit dagiti kanito a naglabas, ket naburak ti ulimek idi agtimek ni Joesen iti abayko (saanna a pagtalkan ti panagkitak gapu iti anteohosko): Addaytan! Ket babaen ti tammudona, nakitak ti nangisit, nabuntog nga ilulung-aw ti dalag. Sinirigko. Inurayko a nagparang ti ngiwat ti dalag iti rabaw ti danum. Ping! Nagsuek ket nanabsuok iti danum ti naklaat a dalag; gimmilap ti buksitna iti uneg ti danum. Timmakderak a sigagagar. Naala, naala! intanamitimko. Ngem nagpaggaak ti kabsatko a nangbuya iti nagdissuan ti bala. Agtiwtiwatiw iti imana ti dakkel a dalag a napuntaanna. Ne, ket nakaadayon, kabsat! kinunana ket imlek manen. Ngem kitaem dagiti siksikna, a, impettengko, ket intudok ti yan dagiti lumot a naaisab-itan dagiti sumagmano a siksik ti diaske a dalag. Awan, gayyem, nagkatawa laeng ni Joesen, padam sa ni *daddy* a dina ammo ti sumirig. Nalagipko nga agan-anteohos metten ni daddy. Nagtanupraak iti danum. Inikkatko ti kapsula. Nagtakderkami iti igid. Nabayag a nakamattiderak iti teppang bayat ti panagsapul ni Joesen iti sabali pay a lugar iti surong. Nangatngato itan ti init; napigpigsa payen ti angin. Kadagiti naiputputong a kayo iti bakras ti bantay iti likudak, adda sabali nga arasaas dagiti bulong ken billit. Saan, pudno a saan a kas iti arasaas ti rabii iti siudad a makasulisog ken makatitileng, napanunotko; saan nga arasaas dagiti matmaturog a saanen a masilawan dagiti bituen wenno ti bulan. Kasla bumtak ti barukongko iti angin a naggapu iti amianan. Inisemak dagiti kayo; dagiti billit ken samek; dagiti adayo a pinagayan a kanayonto nga agkan ti linnaaw ken ti nasapa nga init tapno iti idadateng ti kalgaw, addanto met sidadaan a lagip.

NAPARDAS dagiti addangmi ken adingko a nangunor iti nasamek a desdes. Nasapa pay. Nalamiis ti nasapa nga angin. Hustonto no magtengta, kinuna ni Joesen. Awitna ti beinte dos a riple ni *daddy.* Nagdadakkel dagiti dalag idiay, impangasna. Nakitam koma ‘tay inyawidko idi lawasna; kasla luppo, manong! Kasangsangpetko idi bigat-kalman manipud idiay Manila. Adut’ inyawidko a bala ket naregget ti kabsatko a mangipakita iti pagpalpaltoganna iti dalag a kanayon met a dardarepdepek iti kaaddak iti siudad. Kasla nabayag unayen daydi isasangpetko idi Semana ket nagumaak kadagiti bigat a panagpalpaltogmi iti bukana. Pudno nga adu dagiti kayatko nga ikuyog iti siudad: ngem kasano nga ibungonmo dagiti saguday ti bigbigat ti Vintar: dagiti naulimek a desdes ken samek, dagiti pinagayan a pagay-ayaman ti linnaaw ken init? Dagitoy ti ar-arapaapek idiay Cubao, no magmagnaak iti Coliseum wenno lumablabasak kadagiti pagsinean a pagtutumpongan dagiti tattao nga awan masnop nga aramidenda no saan nga agmulagat iti uneg ti pagsinean. Kunak a no mabalin la koma ti agawid iti kasta laeng, ania ketdin, uray ket ngata linawas nga agawidak. Ngem, apo, unayen, aya, ti rigat ti agbiahe: agpatnag ti De Leon iti dalan, isu nga an-anusakon ti agawid iti kas ita. Nadanonmi ti kinawayanan. Adda dagiti rumkuas a pagaw. Rumanipak dagiti nawasnay ken nangato a kawayan iti iduduklos ti angin. Dagiti laeng arimpadekmi ti nangburak iti nasapa nga ulimek. Billit ken babassit nga ayup ti nangparnuay kadagiti daddumna a singa; mabalin nga ur-urayen pay laeng dagiti dadduma ti isisingising ti init tapno biagenda dagiti matmaturog a lasag. Ah, ngem idiay, kinuna ti panunotko, bigat, kunam ngem dimo pulos ikankano ti init. Agpupudot dagiti mapan iti opisina ta naperdi ti *aircon* ti bus wenno awan taksi ket kasta unay ti pudot. Magnada a kasla dida magteng ti pagurayan iti bus; maupayda ket dida ammo no apay. Main-inutda a matay iti kaawan ti angin ta ti angin a langlang-abenda, pasig nga asngaw ti gasolina ken rugit dagiti paktoria. Awan angin idiay…. Idi malabsanmi ti kasamekan, limtuaden ti init ket apagapaman a napamalangaak iti naisangsangayan a buya iti sanguanak: dagiti maris ti arapaapko, dandani nayesngawko, ta pudno a dagitoy ti saanko a nakitkita idiay, dagiti kasta unay bengbengna a bulong a nalnaawan a kas kadagiti ruot ket diak napupuotan, nalagipko ti kinuna ti maysa nga ubing pay a mannaniw: *“With leaflets, spread this: mimosa pudica is wet with morning dew.”* Kastoy ngata met ti naidumduma a riknana a nakakita iti bigat: ti di mapengdan a timek ni mannaniw iti barukong. Nayaplag iti daga ti nasapa nga init. Timmayok ti maysa a billit  ket kasla sinagid dagiti payakna ti pingping ti agriingen a tangatang. Kasla adda sullat ti karabukobko iti pannakaimatangko iti daytoy. Diak napupuotan nga adayon ti kabsatko ket sa laeng nadlawko a kumamkamakamak idi agsardeng ken tumaliaw. Binuyanak iti nagtakderanna a dakkel a bato. Ne, ket saanta a madanon, a! kinunana a sirurupanget. Nagnakami manen; nalawagen dagiti bakrang dagiti bantay idi madanonmi ti bukana. Ditoy ti pagpaltoganmi iti dalag. Nainayad ngem alisto dagiti tignay ti kabsatko; pudno a nasanayen. Manipud idi mauma nga agadal, kanayon metten ti iruruarna a mapan agpaltog, aglugan iti motorsiklo ni *daddy,* iti kasta, saan met unay a masikoran dagiti dadakkelmi kenkuana nupay adda bassit dida pagkikinnaawatan maipapan iti panagadalna. Ngem naliwliwa ketdi, ket kasla nalipatan met da *daddy* ken *mommy* ti rikutda kenkuana. Immisemak a nakalagip iti nasapa nga isasalogmi. Naimbag ta adda napanan ni *daddy* ta dinto ket nagmotorkami koma manen. Diak unay kayat ti motor ta saanmo a madlaw ti aglawlawmo: no magnaka, naim-imbag nga adayo. Isu nga ita, kasla diak mamati iti buya ti aglawlawko: saan a kas idi naglugankami iti motor ket saanko a maimatangan dagiti buya ti nasapa a bigat. Makasuron met ni Joesen. Nagin-inayad a nagrukob iti linged ti natuang a kayo. Iti babami, natalna ti danum; naimatangak ti langit ken sumagmamano a billit a rikus a rikus. Imsimpa ni Joesen ti paltog ket siniripko met ti danum a lumtawan ti dalag. Adda makitam? inyarasaasko. Agurayka pay bassit, dandani ‘tattan, kinunana. Saanna nga insina dagiti matana iti danum. Sinubliak ti danum; kasla sarming ti kinatalna ti karayan. Iti likudanmi, naulimek pay laeng dagiti billit; no maminsan, adda iriag ti perperroka ngem uray daytoy, mapukaw kadagiti nagkakamang a rawis dagiti kayo. Pasdek met dagitoy, napanunotko; pasdek ngem saan a landok ken semento; pasdek ti angin ken tudo ken panawen. Ket uray kaano man, saanto a marpuog dagitoy; maangolto amin dagiti biag ditoy daga ngem natangigto pay laeng dagitoy. Mapanka idiay siudad; makitam dagiti agsisinnimpungol a pasdek a kunam la no limmandok aminen dagiti kayo ta awan makitam a kayo idiay, awan, pinukanda aminen tapno adda pagtakderan dagiti pasdek a kasla kangatoda ti Torre ti Babel. Agluganka iti *elevator* tapno magtengmo ti tuktok. Ket no mabisinka, adda met ti *vendo machine.* No adda la ketdi sensilio, mabalin ti *sandwic*h ken *softdrink.* Magnaka iti pasilio; labasam dagiti nakaserra a kuarto. Mangngegmo dagiti tattao iti uneg ngem dimo ida makita. Agkiriring dagiti telepono; matimudmo ti timek; artipisial, Ingles, ngem *carabao English* met a kas kunada. Nagawit iti *briefcase* wenno *attaché cas*e dagiti masabatmo: dekorbatada amin. Agat-*aircon*, agat-Hilton a dimo ammo. Makitam ti kasla nakalanglangto a mula iti maysa a suli; ngem gayam plastik. Ket iti apagkanito, mapanunotmo laengen nga awan ti kas iti nakairuaman—kaguram dayta artipisial a lamiis, artipisial a mula, artipisial a timek.... Naklaatak iti kanalbuong ti beinte dos. Nanalpaak ti bala iti danum. Timmakderak ket nakitak ti mangin-inuten a lumned a dalag. Dakkel, aya? Agarup diak makapagsao iti pannakakigtotko. Naguksob ni Joesen, nagdardaras a simmalog iti teppang. Pagatsiket ti danum ngem uray la nagkiet ni Joesen iti lamiis. Bimmatok. Kasta unay ti isemna idi ibatona ti dakkel a dalag iti igid ti karayan. Naburbor ti ulona iti bala. Pudno a *sharpshooter*-ka, aya! Diak napengdan ti ilemko kenkuana bayat ti panangmingmingko iti napaltoganna. Idi makabado, nangaramid iti ubon a pangbitibitanna iti dalag. Inkasak ti paltog ket nagnakami a nagpasurong. Nalamiis pay laeng ti igid ti karayan. Nalamlamiis pay ti pul-oy nga aggapu iti pinagayan iti ballasiw ti karayan. Nagsimpakami iti batog ti maysa a ramek. Ditoy ti nakakitaak iti an-anakan idi naminsan, kinuna ni Joesen. Dimo la kaasianen, insungbatko. Inwarasko ti panagkitak iti lawlaw ti ramek. Pudno a mabalin a paglang-ayanda ditoy, napanunotko. Kasla simmin-aw pay ti danum idi tuparen ti init-bigat. Immangesak iti dakkel ket nagsimpaak. Pinadasko a sinirig ti timpaw a lumot: hushusto, nakunak. Nabayag bassit dagiti kanito a naglabas, ket naburak ti ulimek idi agtimek ni Joesen iti abayko (saanna a pagtalkan ti panagkitak gapu iti anteohosko): Addaytan! Ket babaen ti tammudona, nakitak ti nangisit, nabuntog nga ilulung-aw ti dalag. Sinirigko. Inurayko a nagparang ti ngiwat ti dalag iti rabaw ti danum. Ping! Nagsuek ket nanabsuok iti danum ti naklaat a dalag; gimmilap ti buksitna iti uneg ti danum. Timmakderak a sigagagar. Naala, naala! intanamitimko. Ngem nagpaggaak ti kabsatko a nangbuya iti nagdissuan ti bala. Agtiwtiwatiw iti imana ti dakkel a dalag a napuntaanna. Ne, ket nakaadayon, kabsat! kinunana ket imlek manen. Ngem kitaem dagiti siksikna, a, impettengko, ket intudok ti yan dagiti lumot a naaisab-itan dagiti sumagmano a siksik ti diaske a dalag. Awan, gayyem, nagkatawa laeng ni Joesen, padam sa ni *daddy* a dina ammo ti sumirig. Nalagipko nga agan-anteohos metten ni daddy. Nagtanupraak iti danum. Inikkatko ti kapsula. Nagtakderkami iti igid. Nabayag a nakamattiderak iti teppang bayat ti panagsapul ni Joesen iti sabali pay a lugar iti surong. Nangatngato itan ti init; napigpigsa payen ti angin. Kadagiti naiputputong a kayo iti bakras ti bantay iti likudak, adda sabali nga arasaas dagiti bulong ken billit. Saan, pudno a saan a kas iti arasaas ti rabii iti siudad a makasulisog ken makatitileng, napanunotko; saan nga arasaas dagiti matmaturog a saanen a masilawan dagiti bituen wenno ti bulan. Kasla bumtak ti barukongko iti angin a naggapu iti amianan. Inisemak dagiti kayo; dagiti billit ken samek; dagiti adayo a pinagayan a kanayonto nga agkan ti linnaaw ken ti nasapa nga init tapno iti idadateng ti kalgaw, addanto met sidadaan a lagip.