INNEM pay laeng ti tawen ni Rosa idi, ngem no makitana ni nanangna nga aglablaba iti agnanayon nga aldaw, maasian unay iti daytoy. Inaldaw a kastoy ti nanggedan ni nanangna iti kuarta a maigatang iti taraonda. “Masapul koma nga aginanakayo, nanang,” kinuna kinuna ni Rosa idi iti maysa a bigat. “Dimo met imbaga idi rabii a sumangpet ita ni tatang? Ni ngamin tatang… no sadino met ti napnapananna. Saan pay a sumangpeten. Kayatko koma met a makita ti langana. Nalipatannak ngatan, ania, nanang?” Nagtilmon ni Nana Ciana iti dakkel idi natimudna ti panagsarita ti anakna, sa dinagusna ti timmakder a limmikud iti ubing. Pinunasanna ti rupana iti gayadan ti pandilingna a takuptakup. “Saannaka a malipatan, anakko,” insainnek ni Nana Ciana nupay pinilitna ti immisem. Immasideg ni Lucy, a kabsat ni Rosa nga agarup uppat ti tawenna. “Ni nana, ibit-ibit, kasya ubing bassit!” kinuna ni Lucy nga inkatkatawa. “Nana, siak bisin!” insarunona manen. “Awan pay ti naluto,” inyallawat ni Rosa. “Dimo kadi ammo a sumangpet ita ni tatang? Lutuento ni nana ti kanentayo apaman a makasangpet…” “Rosa! Isardengmo!” kinuna ni Nana Ciana, sa timmakder. Naliday ti panagkitana ken ni Rosa, ket iti kasta, nagsardeng a dagus iti panagsaona. Inin-inayad ni Nana Ciana ti nangitangad iti rupana. Kalpasanna, kinuna ti baket, “Kayatyo ti bunga ti bayabas, annakko?” “Wen! wen!” inlagto pay ni Lucy ti nagsao a siraragsak. Dinagdagus ni Rosa ti napan immuli iti kayo ta mangpuros iti dakkel ken naluom a bunga ti bayabas. Gaw-atenna koma ti bunga ngem naigalis ti sakana iti sanga ket natukkol ti nagbitinanna a sanga a bassit. Nanabtuog ni Rosa iti daga! Kasla dardarepdep ni Rosa ti nangngegna nga ikkis ni Lucy ken sangsangit ni nanangna. Kasla awan ti pudot ti arakup ti nadungngo a baket kenkuana. “Nasakit ti barukong ‘toy ubing,” ti naallingagna nga insawang ni Ama Terio a mangngablon, apaman a nagsubli ti riknana. “Naidungpar ngamin ti barukongna iti daga ket masapulna ti inana. Adda bassit a gurigorna ngem saan a mabayag sa umimbag.” Nagmulagat ni Rosa ket immisem iti nangngegna a sao ni Ama Terio. Nakitana da Lucy ken nanangna a sililiday iti sibayna. ”Nanang,” kinuna ni Rosa, “umimbagakton. Nasayaat ketdi no ileppasmo ti trabahom. Madamdama, sumangpet ni tatang. Saankayto manen a makatrabaho.” “Bantayak Rosa, nanang,” kinuna met ni Lucy a situtugaw iti sabay ti kabsatna. “Ala, wen, annakko,” kinuna ni Nana Ciana ket rimmuarda a dua ken Ama Terio. Nagkidem ni Rosa. Nariknana ti gurigorna ken sakit ti barukongna. Ngem saan a nagtagtagari. Saanna a napuotan ni Lucy a pimmanaw iti sibayna. Iti apagdarikmat, nakigtot ni Rosa gapu iti pannakatnag ti banga iti kosina. Nagmulagat a dagus. Isu met a simrek ni Lucy iti siled. Agkatkatawa ni Lucy. Adda pinetpetanna a sangatukel a kilabban. Sabali laeng ti adda iti ngiwatna. Naugingan pay ketdi dagiti sakana ken takiagna. “Lucy!” kinuna ni Rosa idi naimatanganna ni kabsatna. “Ala, ibagaka ken nanang. Kinallongmo manen dayta kilabban. Binuongmo pay ti banga! Ala… ammom, yur-uraytayo ken ni tatang dayta kilabban. No sumangpet, awanto ti ipakantayo kenkuana… Ala! Nanang! Ni Lucy…” “Uray ibagam nanang! Diak buteng! Eh, siak bisin. No sumangpet tatang, siak mangan manen!” Insakmol ni Lucy ti kilabban iti petpetna. “Eh, uray ta dinakanto ikkan ni tatang iti tinapay nga isangpetna. Adda pay munmunieka, bado, sapatos ken…” Saan a natuloy ni Rosa ti nagsao ta maysa a lalaki a sinaruno ti maysa a babai ti nagparang iti ridaw. Nakigtot ni Rosa, ngem nagsalsala ni Lucy iti sibay ti kabsatna. “Ay! Ay! No sumampet tatang, kukuak amin tinapay!” inkankanta ni Lucy. Ngem idi intudo ni Rosa dagiti dua a tattao iti ridaw, nagsardeng ni Lucy ket nagtaray a simmuksok iti rutayrutay nga ikamen a nagiddaan ni Rosa. Siuulimek ni Rosa a nangpalpaliiw kadagiti dua a tattao a simmangpet. Nangngegna ti panagsarsaritada. “Mac,” kinuna ti babai, “asino dagiti agnaed iti daytoy a balay? Adda gayam ubbing!” “Diak am-ammo ida,” insungbat ti lalaki ket pinerrengna iti nakas-ang ni Rosa. “Nalabit nga annak ida ti maysa a tagabo! Dimo makita a napalalo ti angdodda? Ngem bay-am ida, darling, ta pagtalawek ida ita nga aldaw.” “Ket agnaedtayo ditoy,” inyisem ti babai. “All the time!” kinuna ti lalaki sa kinibinna ti babai. “Apaman nga agtalaw dagiti ubbing, amin a ragsak kukuatayo, saan? Honeymoon!” “Siempre, darling,” insungbat met ti babai. Apaman a nangngeg ni Rosa ti panagsarsarita dagiti dua a tattao, pinilitna ti bimmangon. Timmakder a dagus ngem gapu ti ut-ot ti barukongna ken nangato a gurigorna, naidaramudom. Nangngegna ti panagpaggaak ti babai! “Makitam, Mac, saanmo pay la ida a pagtalawen ket agtarayen dayta ubing!” Nagkatawa manen ti babai. Bimmangon manen ni Rosa, sa nagtaray a rimmuar iti ridaw. Inabbongan ti babai ti agongna idi lumabas ni Rosa iti sibayna. Nagturong ni Rosa iti yan ni nanangna nga aglablaba. “Nanang! Dardarasem! Umayka!” impukkaw ni Rosa a sititigerger ken sidadanag. “Adda dua a tattao iti uneg ti balay. Kinuna ti lalaki a pagtalawendatayo kano! Dardarasem!” Saan a nakadanon ni Rosa iti sibay ni nanangna. Nariknana ti kapsut ti bagina ket naidaramudom. Inarakup ni Nana Ciana ti ubing, sa sinakruyna nga inyuli  ti balay. Idiay, nagtaray met ni Lucy a simmabat kadakuada. Kimpet a kas alimatek iti pandiling ti baket. Napaliliw ni Rosa ti panagpinnereng ti lalaki ken ni Nana Ciana. Saan a nagbayag, nangngegna ti insawang ni nanangna. “Macario!” kinuna ti baket, ket napaliiw ni Rosa ti panagarubos ti lulua ni nanangna. “Macario!” “Siasinoka?” sinaludsod ni Macario a sipupungtot. Immasideg iti sibay ni Nana Ciana ket kinemkemna ti sangina iti nalaus a gurana. “Saanka nga am-ammo!” “Dinak am-ammo, Macario?” insainnek ni Nana Ciana. “Ngem nalabit saanmo a nalipatan dagitoy napanglaw nga ubbing! Agnanayondaka a malaglagip!” “Daytoy ti laglagipenyo nga agiina!” kinuna ni Macario ket pinagsabatna ti tungpa iti naliday ken nakuttong a rupa ni Nana Ciana. “Daytoy ti itedko kadagiti annakmo tapno ad-adda a didak malipatan!” Kinugtaranna ti bakrang ti baket agingga iti naiparusisi ket naibbatanna ni Rosa. Nagikkis ni Lucy. Kasta met ni Rosa. “Agtalawkayo! Saankayo nga agpakpakita kaniak!” induronna manen ni Nana Ciana inggana iti naidungpar ti baket iti diding. Nagulimek ni Nana Ciana. Bimmangon a agas-asug ken agsasainnek. Binungonna dagiti sumagmamano a pagan-anayda nga agiina. Kalpasanna, miningminganna ti babai a kadua ni Macario. “Agtalawkayon!” impukkaw ni Macario ken ni Nana Ciana. “Laglagipenyo a daytoy ni Sanang nga asawak” Intudo ni Macario ti babai, a timmangsit ti langana. Nagkemmeg ni Nana Ciana. Sinakruyna ni Rosa, sana inawit ti nabungon a pagan-anayda. Siulimek a nagturong iti ridaw. Kinibinna ni Lucy. Iti ngato ti agdan, pinidut ni Lucy ti maysa a munmunieka nga awanen ti sakana. Nagarubos ti lulua ti baket apaman nga umulogda. Nangruna idi nangngegda ti panagpaggaak ti lalaki ken ti babai. Napudot ti langit, ti angin, ti tapok! Adayo a disso ti nadanon dagiti agiina. Nangato ti gurigor ni Rosa. Kayatna ti magna tapno mainanaan dagiti takiag ni nanangna, ngem saan nga immanamong ti naliday nga inana. Napaliiw pay ni Rosa a pinilpilit ni Lucy dagiti babassit a sakana nga agtaray iti likudan ni nanangna. Ngem awan met, piman, ti panagasugna. Maysa nga ubbog ti nadanonda iti sibay ti dalan. Kiniddaw ni Rosa nga aginanada iti sirok ti kayo. Iti karuotan a nagidda ni Lucy ket iti saan a nagbayag, nailibay. Nagidda met ni Rosa ngem saan a nakaturog. Pinalpaliiwna ni nanangna. “Siasino daytay a lalaki, nanang?” sinaludsod ni Rosa iti nanangna idi agin-inanada. Saan a simmungbat ni Nana Ciana. Dagiti matana naiturongda iti adayo. Nagtilmotilmon iti dadakkel a kas man la mabitay ti kayariganna. Daytoy ti nangipaneknek iti naganus a panunot ni Rosa a nabantot ti pampanunot ni nanangna. Iti kasta, namrayan laengen ti ubing ti nagulimek. “Diosko! Mangngaasika!” kellaat a kinuna ni Nana Ciana. “Bumangonkayo, annakko, adda karison a sumungad! Ni apoyo a Cadio!” Bimmaringkuas ni Rosa. Nakitana ti isusungad ti maysa a karison a ginuyod ti maysa a nalukmeg a baka. Maysa a lakay ti adda iti uneg ti karison. “Ay, Jesusko, ania a milagro ti naaramid kadagiti agiina?” impukkaw ni Apo Cadio, sa pinasardengna ti karison. “Lumugankayo!” kinunana sa timmapuak iti karison. “Diaske nga agiina dagitoy, a! Sadino ti papananyo? Ala, aglugankayo!” Sinakruy ni Apo Cadio ni Lucy kalpasan ti panangagekna iti matmaturog nga ubing, sa impaiddana iti uneg ti karison. Kasta met ti inaramidna ken ni Rosa. “Makitam, Ciana? Ipagpagnam ngamin dagiti annakmo nga uray no agmatuon! Ita, adda gurigor ni Rosa! Aniakayo ketdin , aya? Wen, nga agpayso…!” Kabayatan ti kaaddada iti dalan, natimud ni Rosa ti panagsarsarita da Apo Cadio ken Nana Ciana. Nangngegna a ti lalaki a nangpapanaw kadakuada ti tatangna. Nabayag a pimmanaw ni tatangna iti dennada. Nanipud pay idi tallo nga aldaw ni Lucy ditoy lubong, saanen a simmubsubli. Binaybay-anna ida a namimpinsan. Idi kastoy ti nangngeg ni Rosa, nagsainnek ket dina napuotan ti bimmallaet iti panagsarsarita da Apo Cadio ken nanangna. “Sadino ngaruden ti papanantayo a pagnaedan, nanang?” sinaludsod ni Rosa. “Saanka a madanagan, apok,” insungbat ni Apo Cadio. “Agnaedkayon idiay abongmi. Nalabit maragsakan ni apoyo a baket a makakita kadakayo.” Pinikpikna ti napudot a pingping ni Rosa. Inagkan met ti ubing dagiti nabengbeng a dakulap ti lakay. “Ket, Ciana,” kinuna manen ni Apo Cadio, “saanyo a pakadanagan ti taraonyo. No agbiagkami, agbiagkayo met!” Nagtungpal ngarud a kasta. Idiay balay da Apo Cadio ken Apo Sipa iti away ti nagnaedan da Nana Ciana ken dagiti annakna. Nalasbang ti angin, adu ti makmakan a bungbunga ti kaykayo, natalna, ken nalawa ti pagay-ayaman dagiti ubbing. Ket saan a mapupuotan ti panagtaray ti panawen. Kasla apagdariknat laeng sa nagbalin a nalapsat a balasitang ni Rosa. Addan nakemna. Makawayas pay ketdin a mapan iti ili tapno aglako iti natnateng, itlog, bungbunga ti kaykayo ken pagtungo. Dagitoy ti nangalaanna iti kuarta a binusbusbosda nga agiina. Naminsan, nagmaymaysa ni Rosa a napan iti ili. Adda awitna a sangaalat nga itlog nga ilakona. Napudot daydi nga aldaw. Awan pay ti pul-oy. Ngem naragsak ni Rosa ta binilbilangna ti kuarta a mabalin a paglakuanna iti itlog. Sangapulo a pisos! Immis-isem, nagkankanta. Nalagipna ti kuna ni nanangna nga igatangna ti amin a paglakuanna iti itlog iti sapatos ken badona. Napardas ti pannagna ni Rosa iti dalan. Ngem apaman a nakadanon iti nagsangaan ti dua a kalsada iti ruar ti ili, natimudna ti maysa nga asug ti tao. Nagsardeng a dagus ni Rosa. Nagkintayeg ti barukongna ket sinapulna ti tao nga agas-asug. Maysa a lalaki a nakaidda iti daga ti nakita ni Rosa. Nareppet dagiti imana ken sakana. Immasideg ni Rosa. Nakitana ti nalitem a rupa ti lalaki. Adda sumagmamano a sugat iti pingpingna. Nagturtured ni Rosa nga immasideg iti lalaki. Winarwarna dagiti tali a nangreppet kadagiti ima ken saka ti lalaki. Nagaruyot ti dara iti kudil daytoy. Nakapuy. Bimmuong ni Rosa iti dua nga itlog sa impasultopna iti lalaki. “Ay, Diosko!” insennaay ti lalaki apaman a nakasultop iti nalamiis nga itlog. “Dios ti agngina,” kinunana sa pinerrengna ni Rosa. “Awan ti aniaman, apo,” insungbat ni Rosa ket pinunasanna ti dara nga agar-aruyot iti rupa ti lalaki. Tinulonganna pay a nagtugaw ti masakit. Kalpasanna, kimmettel iti rangaw ti bayabas nga adda iti raked ti alad sa linidlidna, ket impatedtedna ti tubbog daytoy kadagiti sugat ti lalaki. “Agannadka,” kinuna ti lalaki. “Adda agsansaneb ditoy a disso. Nasarakandak ket rinautdak. Tinakawda ti kabaliok ken sangkabassit a kuartak.” “Mangngaasi ni Apo Dios, apo,” insungbat ni Rosa. “Umaykayo ketdin ta itulnogkayo idiay ili.” Situtulok ti lalaki idi kibinen ni Rosa. Nabantot dagiti takiag ti lalaki a nagsaad kadagiti nalap-it nga abaga ni Rosa ngem saan a nagtagtagari ni Rosa. Nagin-inayadda a nagna iti kalsada. Napudot dagiti bato a nabaddekanda ngem saan nga intaltalek ni Rosa. Malemen idi nakadanonda iti maysa a balay iti ili. Naammuan ni Rosa nga isu ti balay ti lalaki. Maysa a babai ti nagtamdag iti tawa. “Ania, adda manen babai nga isangpetmo, ha?” impukkaw a dagus ti babai idi umasideg da Rosa ken ti lalaki iti agdan ti balay. “Agtalnaka, darling,” insungbat ti lalaki. “Nadesgrasiaak iti dalan. Rinautdak dagiti agtaktakaw, ket daytoy nga ubing ti nangsaranay kaniak…” “Naimbag la koman no pinataydakan!” ti nakas-ang nga inyallawat ti babai, ket naikuleng pay ni Rosa iti natimudna. “Awan ti pagim-imbagam a tao,” intuloy ti babai sa immulog ket nagbannikes iti sango dagiti dua. “Babai la ti adda iti nakemmo!” Induronna ti lalaki, ket naibbatan ni Rosa. “Sika met,” sinango manen ti babai ni Rosa, “immub-ubinganka, ammomon ti makiayan-ayat iti lakay nga awan ti pagmamaayanna!” Saan a nakatimek ni Rosa. Nagbuteng, nangruna idi inlayat ti babai ti tungpa kenkuana… “Sanang! Saanmo a ranggasan dayta ubing!” kinuna ti lalaki, a nangikarkarigatann iti ibabangonna. “Huh? Ikanawam, ha?” kinuna ti babai ket dinagusna ti nagpusipos a nangtungpa iti lalaki. “Dika pay la matay! Ipagarupmo a tulonganka no masakitka? Saan! Panawanka!” Immadayo a dagus ti babai a napalaus ti pungtotna. Dudua da Rosa ken ti lalaki iti uneg ti balay. Sinalsaludsod ti lakay ti nagan ni Rosa. Impakaammo met ni Rosa ti naganna. Immisem ti lalaki, ngem napaliiw ni Rosa a naliday ti rupa ti masakit. “Naimbagka nga ubing,” indayaw ti lakay. “Addaanak la koma iti anak a kas kenka! Nalabit a siak koman ti kararagsakan ditoy lubong!” Impatay ti masakit ti takiagna iti abaga ti ubing. “Rosa, adda pay nanangmo?” sinaludsodna. “Adda, apo, ket malabit segseggaannak ngata itan. Inkariak ni Lucy a kabsatko iti tinapay.” “No mabalin koma, agkiddawak kenka ta bantayannak inggana laeng no bigat. Mabalinmonton ti agawid idiay balayyo kalpasan ti pamigat. Mabalin?” “Siaanamongak unay, apo,” kinuna ni Rosa. “Adda pay tatangmo, Rosa?” sinaludsod manen ti lakay ket miningminganna ti nasin-iw a rupa ti ubing. “Kasta… eh, wen, apo,” inyallawat ni Rosa iti naalumamay a timek ket nagtilmon iti dakkel. “Ngem… ngem ‘diak pay nakita…” intuloyna sa inturongna dagiti matana iti silulukat a tawa. Miningminganna ti lumlumgak a bulan iti baet dagiti napartak nga ulep iti tangatang. Kalpasanna, tinaliawna ti lakay a nakaturogen. Nasapa ni Rosa a bimmangon iti sumuno a bigat. Naglugaw iti kanen ti masakit; nangidadang pay iti danum nga inumenna. Nalagipna pay ti pannakaugas dagiti sugat ti lakay. Immulog iti balay ket kimmettel iti rangaw ti bayabas nga angrenna. Naragsak ti puso ni Rosa idi inulina ti kayo ti bayabas nga adda iti sibay ti kalsada. Nagkankanta, ket kaarigna ti maysa a billit a nakabatay iti nangato a sanga. Nakitana ti maysa a dakkel ken naluom a bunga ti bayabas. Kimamalay-at iti ngato. Isu koma a purosenna ti bunga idi nangngegna ti madanagan a timek ti maysa a baket iti kalsada. “Rosa! Anakko! Matnagka manen!” kinuna ti timek, ket timmaliaw ni Rosa. Nakitana ni nanangna nga agtartaray a kasla agmauyong iti tengnga ti kalsada. Nagkaruskos a dagus ni Rosa iti kayo apaman a nakitana ni nanangna. Nagtaray a simmabat iti sibebessag a baket. Adda met da Lucy ken Apo Cadio nga agtartaray iti likudan ni Nana Ciana. “Anakko, Rosa!” insangsangit ni Nana Ciana. “Madanagankami nga agur-uray ken agsapsapul kenka!” Inarakupna ti anakna. “Nagpatpatnag a saankami a nakaturog! Taraykami a taray nga agbirbirok kenka! Anakko!” Inagkanna ni Rosa. Saan a nagbayag, intayag ni Nana Ciana ti rupana. Napaliiw ni Rosa a kasla naikuleng ti baket. Bimsag pay a dagus. Nagtigerger dagiti bibigna. Kalpasan ti sumagmamano a kanito, ginuyodna ti anakna. “Dardarasem, Rosa! Agtalawtayo ditoy a disso! Agtalawtayo!” “Nanang,” kinuna ni Rosa a pinagsardeng ti baket. “Pangngaasim ta denggennak…” Sinalaysay ni Rosa ti puon ti kaaddana iti dayta a disso. Imbagana ti kaadda ti lakay a masakit iti daydi a balay. “Lakay? Masakit? Siasino?” ti napasnekan a saludsod ni Nana Ciana. “Apay a sika ti mangtaraken kenkuana? Saan a mabalin! Agtalawtayo!” inkeddeng ni Nana Ciana a sipupungtot. “Diak ammo ti nagan ti lakay, nanang,” kinuna ni Rosa, “ngem masakit, marigatan unay. Pinanawan ti asawana idi kalman. Isu ti gapuna a nagpakpakaasi ti lakay kaniak a bantayak inggana iti saan nga umimbag.” “Saan a mabalin!” kinuna Nana Ciana. “Nanang, saan met, aya, nga agnanayon a rabii a bagbagaannak maipapan iti panangidawdawat kadagiti padatayo a tao? Saan met, aya, nanang, a rinabii a kunkunam, ‘Ay-ayatenyo, annakko, dagiti napanglaw, marigatan ken masaksakit?’ Adda masakit iti daytoy a balay. Saan, aya, a naimbag  nga aramid no ipakatko ita dagiti bilinmo kaniak?” nalimbong ti panagsarita ni Rosa. “Wen ngamin, Ciana,” insilpo met ni Apo Cadio. “No pudno ti sarita ni Rosa, apay a saanka nga umanamong iti panagbatina? Adda karisonko, mabalinko a sarsarungkaran ni Rosa iti inaldaw. Saanka nga agdandanag, Ciana.” “Ken, nanang,” inkiddaw ni Rosa, “tapno mapnekkayo, umulikayo ta kitaenyo ti masakit.” Situtulok ni Nana Ciana idi kibinen ni Rosa nga iserrek iti balay. Nagsarimadeng ni Nana Ciana iti ridaw. Saanna a kinayat ti sumrek. Inturongna dagiti matana iti lalaki a sikikidem ken nakaidda iti datar. Nagtaray ni Rosa nga immasideg iti masakit sa impatayna ti bassit a dakulapna iti muging ti lakay. Nagmulagat ti masakit. Inturongna ti rupana iti ridaw. “Rosa, adda sangaili. Pagtugawem ida,” inyarasaasna iti ubing. “Wen, apo, da nanangko, ni Lucy a kabsatko, ken ti apok a lakay. Sapsapulendak.” “Ibangonmo ti ulok,” inkiddaw ti masakit. Idi nakabangonen ti lakay, inturongna dagiti matana iti yan ni Nana Ciana. Nagpinnerreng ti baket ken ti lakay. Napaliiw ni Rosa a siluluada nga agpadpada, ngem saanda a nakatimek. “Nanang…” kinuna ni Rosa, ngem saanna a natuloy ta isu met a nagtaray ni Nana Ciana nga immasideg iti masakit. “Macario! Macario!” insainnekna a kellaat. “Asawak! Asawak!” inyallawat ni Macario ket inarakupna ni Nana Ciana. Nagparintumeng sa nagsangit. “Asawak, pakawanennak!” “Awan ti aniamanna, Macario!” insungbat ni Ciana, ket inagkanna ti muging ti asawana. Kalpasanna, kinuna ni Nana Ciana kadagiti annakna. “Rosa, Lucy… daytoy ni tatangyo!” “Annakko!” ket inarakup met a dagus ni Macario dagiti ubbing. Inagkanna ida. Nagarubos ti lulua ni Rosa. Ngem nagkatkatawa laeng ni Lucy. “Kasla ubbingkayo a babassit!” kinunana. “Ala, isardengyon, annakko,” kinuna met ni Apo Cadio kalpasan ti panagpalpaliiwna. “Gapu ken ni Rosa, mangabaruanan ti panagbiagyo. Agyamankayo iti Dios. Dagiti panawen a naglabas ti pagulidananyo… ket manipud ita, urnosenyo ti panagbiagyo. Dungdungnguenyo met dagiti annakyo!” Kalpasanna, sipapardasen a rimmuar ni Apo Cadio.

INNEM pay laeng ti tawen ni Rosa idi, ngem no makitana ni nanangna nga aglablaba iti agnanayon nga aldaw, maasian unay iti daytoy. Inaldaw a kastoy ti nanggedan ni nanangna iti kuarta a maigatang iti taraonda. “Masapul koma nga aginanakayo, nanang,” kinuna kinuna ni Rosa idi iti maysa a bigat. “Dimo met imbaga idi rabii a sumangpet ita ni tatang? Ni ngamin tatang… no sadino met ti napnapananna. Saan pay a sumangpeten. Kayatko koma met a makita ti langana. Nalipatannak ngatan, ania, nanang?” Nagtilmon ni Nana Ciana iti dakkel idi natimudna ti panagsarita ti anakna, sa dinagusna ti timmakder a limmikud iti ubing. Pinunasanna ti rupana iti gayadan ti pandilingna a takuptakup. “Saannaka a malipatan, anakko,” insainnek ni Nana Ciana nupay pinilitna ti immisem. Immasideg ni Lucy, a kabsat ni Rosa nga agarup uppat ti tawenna. “Ni nana, ibit-ibit, kasya ubing bassit!” kinuna ni Lucy nga inkatkatawa. “Nana, siak bisin!” insarunona manen. “Awan pay ti naluto,” inyallawat ni Rosa. “Dimo kadi ammo a sumangpet ita ni tatang? Lutuento ni nana ti kanentayo apaman a makasangpet…” “Rosa! Isardengmo!” kinuna ni Nana Ciana, sa timmakder. Naliday ti panagkitana ken ni Rosa, ket iti kasta, nagsardeng a dagus iti panagsaona. Inin-inayad ni Nana Ciana ti nangitangad iti rupana. Kalpasanna, kinuna ti baket, “Kayatyo ti bunga ti bayabas, annakko?” “Wen! wen!” inlagto pay ni Lucy ti nagsao a siraragsak. Dinagdagus ni Rosa ti napan immuli iti kayo ta mangpuros iti dakkel ken naluom a bunga ti bayabas. Gaw-atenna koma ti bunga ngem naigalis ti sakana iti sanga ket natukkol ti nagbitinanna a sanga a bassit. Nanabtuog ni Rosa iti daga! Kasla dardarepdep ni Rosa ti nangngegna nga ikkis ni Lucy ken sangsangit ni nanangna. Kasla awan ti pudot ti arakup ti nadungngo a baket kenkuana. “Nasakit ti barukong ‘toy ubing,” ti naallingagna nga insawang ni Ama Terio a mangngablon, apaman a nagsubli ti riknana. “Naidungpar ngamin ti barukongna iti daga ket masapulna ti inana. Adda bassit a gurigorna ngem saan a mabayag sa umimbag.” Nagmulagat ni Rosa ket immisem iti nangngegna a sao ni Ama Terio. Nakitana da Lucy ken nanangna a sililiday iti sibayna. ”Nanang,” kinuna ni Rosa, “umimbagakton. Nasayaat ketdi no ileppasmo ti trabahom. Madamdama, sumangpet ni tatang. Saankayto manen a makatrabaho.” “Bantayak Rosa, nanang,” kinuna met ni Lucy a situtugaw iti sabay ti kabsatna. “Ala, wen, annakko,” kinuna ni Nana Ciana ket rimmuarda a dua ken Ama Terio. Nagkidem ni Rosa. Nariknana ti gurigorna ken sakit ti barukongna. Ngem saan a nagtagtagari. Saanna a napuotan ni Lucy a pimmanaw iti sibayna. Iti apagdarikmat, nakigtot ni Rosa gapu iti pannakatnag ti banga iti kosina. Nagmulagat a dagus. Isu met a simrek ni Lucy iti siled. Agkatkatawa ni Lucy. Adda pinetpetanna a sangatukel a kilabban. Sabali laeng ti adda iti ngiwatna. Naugingan pay ketdi dagiti sakana ken takiagna. “Lucy!” kinuna ni Rosa idi naimatanganna ni kabsatna. “Ala, ibagaka ken nanang. Kinallongmo manen dayta kilabban. Binuongmo pay ti banga! Ala… ammom, yur-uraytayo ken ni tatang dayta kilabban. No sumangpet, awanto ti ipakantayo kenkuana… Ala! Nanang! Ni Lucy…” “Uray ibagam nanang! Diak buteng! Eh, siak bisin. No sumangpet tatang, siak mangan manen!” Insakmol ni Lucy ti kilabban iti petpetna. “Eh, uray ta dinakanto ikkan ni tatang iti tinapay nga isangpetna. Adda pay munmunieka, bado, sapatos ken…” Saan a natuloy ni Rosa ti nagsao ta maysa a lalaki a sinaruno ti maysa a babai ti nagparang iti ridaw. Nakigtot ni Rosa, ngem nagsalsala ni Lucy iti sibay ti kabsatna. “Ay! Ay! No sumampet tatang, kukuak amin tinapay!” inkankanta ni Lucy. Ngem idi intudo ni Rosa dagiti dua a tattao iti ridaw, nagsardeng ni Lucy ket nagtaray a simmuksok iti rutayrutay nga ikamen a nagiddaan ni Rosa. Siuulimek ni Rosa a nangpalpaliiw kadagiti dua a tattao a simmangpet. Nangngegna ti panagsarsaritada. “Mac,” kinuna ti babai, “asino dagiti agnaed iti daytoy a balay? Adda gayam ubbing!” “Diak am-ammo ida,” insungbat ti lalaki ket pinerrengna iti nakas-ang ni Rosa. “Nalabit nga annak ida ti maysa a tagabo! Dimo makita a napalalo ti angdodda? Ngem bay-am ida, darling, ta pagtalawek ida ita nga aldaw.” “Ket agnaedtayo ditoy,” inyisem ti babai. “All the time!” kinuna ti lalaki sa kinibinna ti babai. “Apaman nga agtalaw dagiti ubbing, amin a ragsak kukuatayo, saan? Honeymoon!” “Siempre, darling,” insungbat met ti babai. Apaman a nangngeg ni Rosa ti panagsarsarita dagiti dua a tattao, pinilitna ti bimmangon. Timmakder a dagus ngem gapu ti ut-ot ti barukongna ken nangato a gurigorna, naidaramudom. Nangngegna ti panagpaggaak ti babai! “Makitam, Mac, saanmo pay la ida a pagtalawen ket agtarayen dayta ubing!” Nagkatawa manen ti babai. Bimmangon manen ni Rosa, sa nagtaray a rimmuar iti ridaw. Inabbongan ti babai ti agongna idi lumabas ni Rosa iti sibayna. Nagturong ni Rosa iti yan ni nanangna nga aglablaba. “Nanang! Dardarasem! Umayka!” impukkaw ni Rosa a sititigerger ken sidadanag. “Adda dua a tattao iti uneg ti balay. Kinuna ti lalaki a pagtalawendatayo kano! Dardarasem!” Saan a nakadanon ni Rosa iti sibay ni nanangna. Nariknana ti kapsut ti bagina ket naidaramudom. Inarakup ni Nana Ciana ti ubing, sa sinakruyna nga inyuli  ti balay. Idiay, nagtaray met ni Lucy a simmabat kadakuada. Kimpet a kas alimatek iti pandiling ti baket. Napaliliw ni Rosa ti panagpinnereng ti lalaki ken ni Nana Ciana. Saan a nagbayag, nangngegna ti insawang ni nanangna. “Macario!” kinuna ti baket, ket napaliiw ni Rosa ti panagarubos ti lulua ni nanangna. “Macario!” “Siasinoka?” sinaludsod ni Macario a sipupungtot. Immasideg iti sibay ni Nana Ciana ket kinemkemna ti sangina iti nalaus a gurana. “Saanka nga am-ammo!” “Dinak am-ammo, Macario?” insainnek ni Nana Ciana. “Ngem nalabit saanmo a nalipatan dagitoy napanglaw nga ubbing! Agnanayondaka a malaglagip!” “Daytoy ti laglagipenyo nga agiina!” kinuna ni Macario ket pinagsabatna ti tungpa iti naliday ken nakuttong a rupa ni Nana Ciana. “Daytoy ti itedko kadagiti annakmo tapno ad-adda a didak malipatan!” Kinugtaranna ti bakrang ti baket agingga iti naiparusisi ket naibbatanna ni Rosa. Nagikkis ni Lucy. Kasta met ni Rosa. “Agtalawkayo! Saankayo nga agpakpakita kaniak!” induronna manen ni Nana Ciana inggana iti naidungpar ti baket iti diding. Nagulimek ni Nana Ciana. Bimmangon a agas-asug ken agsasainnek. Binungonna dagiti sumagmamano a pagan-anayda nga agiina. Kalpasanna, miningminganna ti babai a kadua ni Macario. “Agtalawkayon!” impukkaw ni Macario ken ni Nana Ciana. “Laglagipenyo a daytoy ni Sanang nga asawak” Intudo ni Macario ti babai, a timmangsit ti langana. Nagkemmeg ni Nana Ciana. Sinakruyna ni Rosa, sana inawit ti nabungon a pagan-anayda. Siulimek a nagturong iti ridaw. Kinibinna ni Lucy. Iti ngato ti agdan, pinidut ni Lucy ti maysa a munmunieka nga awanen ti sakana. Nagarubos ti lulua ti baket apaman nga umulogda. Nangruna idi nangngegda ti panagpaggaak ti lalaki ken ti babai. Napudot ti langit, ti angin, ti tapok! Adayo a disso ti nadanon dagiti agiina. Nangato ti gurigor ni Rosa. Kayatna ti magna tapno mainanaan dagiti takiag ni nanangna, ngem saan nga immanamong ti naliday nga inana. Napaliiw pay ni Rosa a pinilpilit ni Lucy dagiti babassit a sakana nga agtaray iti likudan ni nanangna. Ngem awan met, piman, ti panagasugna. Maysa nga ubbog ti nadanonda iti sibay ti dalan. Kiniddaw ni Rosa nga aginanada iti sirok ti kayo. Iti karuotan a nagidda ni Lucy ket iti saan a nagbayag, nailibay. Nagidda met ni Rosa ngem saan a nakaturog. Pinalpaliiwna ni nanangna. “Siasino daytay a lalaki, nanang?” sinaludsod ni Rosa iti nanangna idi agin-inanada. Saan a simmungbat ni Nana Ciana. Dagiti matana naiturongda iti adayo. Nagtilmotilmon iti dadakkel a kas man la mabitay ti kayariganna. Daytoy ti nangipaneknek iti naganus a panunot ni Rosa a nabantot ti pampanunot ni nanangna. Iti kasta, namrayan laengen ti ubing ti nagulimek. “Diosko! Mangngaasika!” kellaat a kinuna ni Nana Ciana. “Bumangonkayo, annakko, adda karison a sumungad! Ni apoyo a Cadio!” Bimmaringkuas ni Rosa. Nakitana ti isusungad ti maysa a karison a ginuyod ti maysa a nalukmeg a baka. Maysa a lakay ti adda iti uneg ti karison. “Ay, Jesusko, ania a milagro ti naaramid kadagiti agiina?” impukkaw ni Apo Cadio, sa pinasardengna ti karison. “Lumugankayo!” kinunana sa timmapuak iti karison. “Diaske nga agiina dagitoy, a! Sadino ti papananyo? Ala, aglugankayo!” Sinakruy ni Apo Cadio ni Lucy kalpasan ti panangagekna iti matmaturog nga ubing, sa impaiddana iti uneg ti karison. Kasta met ti inaramidna ken ni Rosa. “Makitam, Ciana? Ipagpagnam ngamin dagiti annakmo nga uray no agmatuon! Ita, adda gurigor ni Rosa! Aniakayo ketdin , aya? Wen, nga agpayso…!” Kabayatan ti kaaddada iti dalan, natimud ni Rosa ti panagsarsarita da Apo Cadio ken Nana Ciana. Nangngegna a ti lalaki a nangpapanaw kadakuada ti tatangna. Nabayag a pimmanaw ni tatangna iti dennada. Nanipud pay idi tallo nga aldaw ni Lucy ditoy lubong, saanen a simmubsubli. Binaybay-anna ida a namimpinsan. Idi kastoy ti nangngeg ni Rosa, nagsainnek ket dina napuotan ti bimmallaet iti panagsarsarita da Apo Cadio ken nanangna. “Sadino ngaruden ti papanantayo a pagnaedan, nanang?” sinaludsod ni Rosa. “Saanka a madanagan, apok,” insungbat ni Apo Cadio. “Agnaedkayon idiay abongmi. Nalabit maragsakan ni apoyo a baket a makakita kadakayo.” Pinikpikna ti napudot a pingping ni Rosa. Inagkan met ti ubing dagiti nabengbeng a dakulap ti lakay. “Ket, Ciana,” kinuna manen ni Apo Cadio, “saanyo a pakadanagan ti taraonyo. No agbiagkami, agbiagkayo met!” Nagtungpal ngarud a kasta. Idiay balay da Apo Cadio ken Apo Sipa iti away ti nagnaedan da Nana Ciana ken dagiti annakna. Nalasbang ti angin, adu ti makmakan a bungbunga ti kaykayo, natalna, ken nalawa ti pagay-ayaman dagiti ubbing. Ket saan a mapupuotan ti panagtaray ti panawen. Kasla apagdariknat laeng sa nagbalin a nalapsat a balasitang ni Rosa. Addan nakemna. Makawayas pay ketdin a mapan iti ili tapno aglako iti natnateng, itlog, bungbunga ti kaykayo ken pagtungo. Dagitoy ti nangalaanna iti kuarta a binusbusbosda nga agiina. Naminsan, nagmaymaysa ni Rosa a napan iti ili. Adda awitna a sangaalat nga itlog nga ilakona. Napudot daydi nga aldaw. Awan pay ti pul-oy. Ngem naragsak ni Rosa ta binilbilangna ti kuarta a mabalin a paglakuanna iti itlog. Sangapulo a pisos! Immis-isem, nagkankanta. Nalagipna ti kuna ni nanangna nga igatangna ti amin a paglakuanna iti itlog iti sapatos ken badona. Napardas ti pannagna ni Rosa iti dalan. Ngem apaman a nakadanon iti nagsangaan ti dua a kalsada iti ruar ti ili, natimudna ti maysa nga asug ti tao. Nagsardeng a dagus ni Rosa. Nagkintayeg ti barukongna ket sinapulna ti tao nga agas-asug. Maysa a lalaki a nakaidda iti daga ti nakita ni Rosa. Nareppet dagiti imana ken sakana. Immasideg ni Rosa. Nakitana ti nalitem a rupa ti lalaki. Adda sumagmamano a sugat iti pingpingna. Nagturtured ni Rosa nga immasideg iti lalaki. Winarwarna dagiti tali a nangreppet kadagiti ima ken saka ti lalaki. Nagaruyot ti dara iti kudil daytoy. Nakapuy. Bimmuong ni Rosa iti dua nga itlog sa impasultopna iti lalaki. “Ay, Diosko!” insennaay ti lalaki apaman a nakasultop iti nalamiis nga itlog. “Dios ti agngina,” kinunana sa pinerrengna ni Rosa. “Awan ti aniaman, apo,” insungbat ni Rosa ket pinunasanna ti dara nga agar-aruyot iti rupa ti lalaki. Tinulonganna pay a nagtugaw ti masakit. Kalpasanna, kimmettel iti rangaw ti bayabas nga adda iti raked ti alad sa linidlidna, ket impatedtedna ti tubbog daytoy kadagiti sugat ti lalaki. “Agannadka,” kinuna ti lalaki. “Adda agsansaneb ditoy a disso. Nasarakandak ket rinautdak. Tinakawda ti kabaliok ken sangkabassit a kuartak.” “Mangngaasi ni Apo Dios, apo,” insungbat ni Rosa. “Umaykayo ketdin ta itulnogkayo idiay ili.” Situtulok ti lalaki idi kibinen ni Rosa. Nabantot dagiti takiag ti lalaki a nagsaad kadagiti nalap-it nga abaga ni Rosa ngem saan a nagtagtagari ni Rosa. Nagin-inayadda a nagna iti kalsada. Napudot dagiti bato a nabaddekanda ngem saan nga intaltalek ni Rosa. Malemen idi nakadanonda iti maysa a balay iti ili. Naammuan ni Rosa nga isu ti balay ti lalaki. Maysa a babai ti nagtamdag iti tawa. “Ania, adda manen babai nga isangpetmo, ha?” impukkaw a dagus ti babai idi umasideg da Rosa ken ti lalaki iti agdan ti balay. “Agtalnaka, darling,” insungbat ti lalaki. “Nadesgrasiaak iti dalan. Rinautdak dagiti agtaktakaw, ket daytoy nga ubing ti nangsaranay kaniak…” “Naimbag la koman no pinataydakan!” ti nakas-ang nga inyallawat ti babai, ket naikuleng pay ni Rosa iti natimudna. “Awan ti pagim-imbagam a tao,” intuloy ti babai sa immulog ket nagbannikes iti sango dagiti dua. “Babai la ti adda iti nakemmo!” Induronna ti lalaki, ket naibbatan ni Rosa. “Sika met,” sinango manen ti babai ni Rosa, “immub-ubinganka, ammomon ti makiayan-ayat iti lakay nga awan ti pagmamaayanna!” Saan a nakatimek ni Rosa. Nagbuteng, nangruna idi inlayat ti babai ti tungpa kenkuana… “Sanang! Saanmo a ranggasan dayta ubing!” kinuna ti lalaki, a nangikarkarigatann iti ibabangonna. “Huh? Ikanawam, ha?” kinuna ti babai ket dinagusna ti nagpusipos a nangtungpa iti lalaki. “Dika pay la matay! Ipagarupmo a tulonganka no masakitka? Saan! Panawanka!” Immadayo a dagus ti babai a napalaus ti pungtotna. Dudua da Rosa ken ti lalaki iti uneg ti balay. Sinalsaludsod ti lakay ti nagan ni Rosa. Impakaammo met ni Rosa ti naganna. Immisem ti lalaki, ngem napaliiw ni Rosa a naliday ti rupa ti masakit. “Naimbagka nga ubing,” indayaw ti lakay. “Addaanak la koma iti anak a kas kenka! Nalabit a siak koman ti kararagsakan ditoy lubong!” Impatay ti masakit ti takiagna iti abaga ti ubing. “Rosa, adda pay nanangmo?” sinaludsodna. “Adda, apo, ket malabit segseggaannak ngata itan. Inkariak ni Lucy a kabsatko iti tinapay.” “No mabalin koma, agkiddawak kenka ta bantayannak inggana laeng no bigat. Mabalinmonton ti agawid idiay balayyo kalpasan ti pamigat. Mabalin?” “Siaanamongak unay, apo,” kinuna ni Rosa. “Adda pay tatangmo, Rosa?” sinaludsod manen ti lakay ket miningminganna ti nasin-iw a rupa ti ubing. “Kasta… eh, wen, apo,” inyallawat ni Rosa iti naalumamay a timek ket nagtilmon iti dakkel. “Ngem… ngem ‘diak pay nakita…” intuloyna sa inturongna dagiti matana iti silulukat a tawa. Miningminganna ti lumlumgak a bulan iti baet dagiti napartak nga ulep iti tangatang. Kalpasanna, tinaliawna ti lakay a nakaturogen. Nasapa ni Rosa a bimmangon iti sumuno a bigat. Naglugaw iti kanen ti masakit; nangidadang pay iti danum nga inumenna. Nalagipna pay ti pannakaugas dagiti sugat ti lakay. Immulog iti balay ket kimmettel iti rangaw ti bayabas nga angrenna. Naragsak ti puso ni Rosa idi inulina ti kayo ti bayabas nga adda iti sibay ti kalsada. Nagkankanta, ket kaarigna ti maysa a billit a nakabatay iti nangato a sanga. Nakitana ti maysa a dakkel ken naluom a bunga ti bayabas. Kimamalay-at iti ngato. Isu koma a purosenna ti bunga idi nangngegna ti madanagan a timek ti maysa a baket iti kalsada. “Rosa! Anakko! Matnagka manen!” kinuna ti timek, ket timmaliaw ni Rosa. Nakitana ni nanangna nga agtartaray a kasla agmauyong iti tengnga ti kalsada. Nagkaruskos a dagus ni Rosa iti kayo apaman a nakitana ni nanangna. Nagtaray a simmabat iti sibebessag a baket. Adda met da Lucy ken Apo Cadio nga agtartaray iti likudan ni Nana Ciana. “Anakko, Rosa!” insangsangit ni Nana Ciana. “Madanagankami nga agur-uray ken agsapsapul kenka!” Inarakupna ti anakna. “Nagpatpatnag a saankami a nakaturog! Taraykami a taray nga agbirbirok kenka! Anakko!” Inagkanna ni Rosa. Saan a nagbayag, intayag ni Nana Ciana ti rupana. Napaliiw ni Rosa a kasla naikuleng ti baket. Bimsag pay a dagus. Nagtigerger dagiti bibigna. Kalpasan ti sumagmamano a kanito, ginuyodna ti anakna. “Dardarasem, Rosa! Agtalawtayo ditoy a disso! Agtalawtayo!” “Nanang,” kinuna ni Rosa a pinagsardeng ti baket. “Pangngaasim ta denggennak…” Sinalaysay ni Rosa ti puon ti kaaddana iti dayta a disso. Imbagana ti kaadda ti lakay a masakit iti daydi a balay. “Lakay? Masakit? Siasino?” ti napasnekan a saludsod ni Nana Ciana. “Apay a sika ti mangtaraken kenkuana? Saan a mabalin! Agtalawtayo!” inkeddeng ni Nana Ciana a sipupungtot. “Diak ammo ti nagan ti lakay, nanang,” kinuna ni Rosa, “ngem masakit, marigatan unay. Pinanawan ti asawana idi kalman. Isu ti gapuna a nagpakpakaasi ti lakay kaniak a bantayak inggana iti saan nga umimbag.” “Saan a mabalin!” kinuna Nana Ciana. “Nanang, saan met, aya, nga agnanayon a rabii a bagbagaannak maipapan iti panangidawdawat kadagiti padatayo a tao? Saan met, aya, nanang, a rinabii a kunkunam, ‘Ay-ayatenyo, annakko, dagiti napanglaw, marigatan ken masaksakit?’ Adda masakit iti daytoy a balay. Saan, aya, a naimbag  nga aramid no ipakatko ita dagiti bilinmo kaniak?” nalimbong ti panagsarita ni Rosa. “Wen ngamin, Ciana,” insilpo met ni Apo Cadio. “No pudno ti sarita ni Rosa, apay a saanka nga umanamong iti panagbatina? Adda karisonko, mabalinko a sarsarungkaran ni Rosa iti inaldaw. Saanka nga agdandanag, Ciana.” “Ken, nanang,” inkiddaw ni Rosa, “tapno mapnekkayo, umulikayo ta kitaenyo ti masakit.” Situtulok ni Nana Ciana idi kibinen ni Rosa nga iserrek iti balay. Nagsarimadeng ni Nana Ciana iti ridaw. Saanna a kinayat ti sumrek. Inturongna dagiti matana iti lalaki a sikikidem ken nakaidda iti datar. Nagtaray ni Rosa nga immasideg iti masakit sa impatayna ti bassit a dakulapna iti muging ti lakay. Nagmulagat ti masakit. Inturongna ti rupana iti ridaw. “Rosa, adda sangaili. Pagtugawem ida,” inyarasaasna iti ubing. “Wen, apo, da nanangko, ni Lucy a kabsatko, ken ti apok a lakay. Sapsapulendak.” “Ibangonmo ti ulok,” inkiddaw ti masakit. Idi nakabangonen ti lakay, inturongna dagiti matana iti yan ni Nana Ciana. Nagpinnerreng ti baket ken ti lakay. Napaliiw ni Rosa a siluluada nga agpadpada, ngem saanda a nakatimek. “Nanang…” kinuna ni Rosa, ngem saanna a natuloy ta isu met a nagtaray ni Nana Ciana nga immasideg iti masakit. “Macario! Macario!” insainnekna a kellaat. “Asawak! Asawak!” inyallawat ni Macario ket inarakupna ni Nana Ciana. Nagparintumeng sa nagsangit. “Asawak, pakawanennak!” “Awan ti aniamanna, Macario!” insungbat ni Ciana, ket inagkanna ti muging ti asawana. Kalpasanna, kinuna ni Nana Ciana kadagiti annakna. “Rosa, Lucy… daytoy ni tatangyo!” “Annakko!” ket inarakup met a dagus ni Macario dagiti ubbing. Inagkanna ida. Nagarubos ti lulua ni Rosa. Ngem nagkatkatawa laeng ni Lucy. “Kasla ubbingkayo a babassit!” kinunana. “Ala, isardengyon, annakko,” kinuna met ni Apo Cadio kalpasan ti panagpalpaliiwna. “Gapu ken ni Rosa, mangabaruanan ti panagbiagyo. Agyamankayo iti Dios. Dagiti panawen a naglabas ti pagulidananyo… ket manipud ita, urnosenyo ti panagbiagyo. Dungdungnguenyo met dagiti annakyo!” Kalpasanna, sipapardasen a rimmuar ni Apo Cadio.